Wat is een trauma?
Iedereen maakt in zijn leven leuke dingen en nare dingen mee. De één heeft meer pech dan de ander en het is ook nog eens verschillend per persoon hoe je hierop reageert. Dit hangt van veel verschillende factoren af.
Heb je veel protectieve factoren (sterke eigenschappen, een goede gezins- en woonsituatie, een goede gezondheid etc.), dan maakt dat je over het algemeen weerbaarder wanneer je iets naars overkomt. Echter, ook een persoon bij wie alles ‘mee’ zit, kan in een situatie komen waarbij de verwerking niet goed verloopt.
Trauma betekent letterlijk ‘wond’
Een wond moet helen, zo ook een wond in je hersenen nadat je iets naars hebt meegemaakt. Daar is tijd voor nodig. Het is niet voor niks dat we in moeilijke situaties uitspraken doen als: ‘daar moet tijd overheen gaan’ of ‘het moet slijten’.
Bij een gewone verwerking van nare gebeurtenissen is dit ook zo. Iets wat je in het begin heel verdrietig, bang of boos maakt, neemt na verloop van tijd af in heftigheid. Je komt weer op een punt waarbij de gedachte aan de gebeurtenis weinig of minder emotionele lading met zich meebrengt.
Wanneer spreken we van een trauma?
Er zijn ook situaties waarbij de verwerking niet op deze manier verloopt. Hierbij kunnen een aantal symptomen voorkomen. Deze staan hieronder genoemd.
Het voorkomen van één of meerdere van de genoemde symptomen betekent echter niet direct dat er sprake is van een trauma. Daarvoor hanteren we de vraag: is er sprake van lijdensdruk en destructieve/disfunctionele gedachten?
Anders gezegd: heb je er in het dagelijks leven last van en heb je gedachten in je hoofd over wat jij verkeerd hebt gedaan, of gedachten die het je lastig maken in het dagelijks leven?
Zo ja, dan is er vaak sprake van een trauma en is het goed om hierbij geholpen te worden. Het is namelijk lastig om zelfstandig uit deze gedachtepatronen te komen.
Symptomen die voor kunnen komen bij een trauma:
- Terugkerende herinneringen die samenhangen met de gebeurtenis (dit kan ook herhalend spel zijn bij kinderen).
- Terugkerende dromen (nachtmerries).
- Dissociatieve gedachten, zoals flashbacks.
- Psychische ontregeling bij een trigger die herinnert aan (een aspect van) de gebeurtenis.
- Vermijding (of pogingen tot vermijding) van de herinnering en gedachten die samenhangen met de gebeurtenis.
- Vermijding van externe aspecten (voorwerpen, personen, plaatsen) die pijnlijke gedachten/gevoelens oproepen.
- Negatieve verandering in cognities en stemming.
- Verandering in arousal en reactiviteit (prikkelbaarheid, woede-uitbarstingen, zelfdestructief gedrag, verhoogde alertheid, overdreven schrikreacties, concentratieproblemen, slaapproblemen).
- Ontregeling/veranderd gedrag in relatie met de omgeving.
Twijfel je of de klachten die het kind ervaart behoren tot een mogelijk trauma? Bespreek het dan. Doordat het kinderbrein nog in ontwikkeling is, is het soms lastig om goed in te schatten hoeveel last een kind ervaart van een nare gebeurtenis en of de verwerking goed op gang is gekomen.
Het kan onduidelijk zijn of een kind aan een nare gebeurtenis minder negatieve betekenis verleent dan de volwassene, of dat er sprake is van vermijding en wegstoppen. De situatie kan zich voordoen dat een kind de schouders ophaalt voor een gebeurtenis waar jij als volwassene compleet door van slag bent; en andersom! Iets wat voor een volwassene betekenisloos kan zijn, kan op een kind veel impact maken.
U kent het kind het beste. Maakt u zich zorgen over veranderd gedrag en heeft uw kind daar last van na het meemaken van een voor het kind ingrijpende gebeurtenis? Dan is het goed om te bespreken of traumatherapie passend is.
Traumatherapie
Therapie is erop gericht om uw kind te helpen bij de verwerking van een nare gebeurtenis, wanneer het natuurlijke proces gestagneerd is of langzaam verloopt. We willen graag bereiken dat een kind zich weer goed kan voelen, positieve gedachtepatronen ontwikkelt en weer op een prettige manier in het leven kan staan. Anders gezegd: we willen graag dat een kind gelukkig is, ongeacht wat er gebeurd is.
Bij een therapieproces brengen we in kaart wat (de vermoedens zijn van wat) er aan de hand is. Dit kan heel duidelijk en voor de hand liggend zijn; soms blijkt het anders te liggen. Zo kan er bij pesten van alles gebeurd zijn waarvan u als volwassene denkt dat dat het trauma heeft gevoed, maar blijkt het net iets anders te zijn.
Bij de één is dit rechtstreeks bespreekbaar, soms is het verhuld en moet er gewerkt worden met andere manieren om het traumaonderwerp helder te krijgen.
Kinderen voelen vaak loyaliteit naar de mensen om zich heen. Dit kan maken dat ze juist de mensen die het belangrijkst voor hen zijn, niet willen belasten met de gedachten of gevoelens waarmee ze lopen, omdat ze zich hier schuldig over voelen.
Het is geen persoonlijke afwijzing naar u als vertrouwenspersoon; juist niet. Een kinderbrein redeneert nu eenmaal anders. In een dergelijke situatie kan het fijn zijn om een therapeut te betrekken. Ik werk graag met kind en omgeving samen, maar als een kind liever alleen in gesprek gaat, kan dit ook.
Mijn kind wil/kan niet zeggen wat er gebeurd is
De juiste gedachten zoeken we uit in gesprek, tekenen, spelen of welke vorm dan ook nodig is. Een therapie verloopt vaak gemakkelijk wanneer een kind goed kan praten over wat er gebeurd is, wat hij of zij denkt, etc. Soms komt het ook voor dat kinderen dit niet kunnen of niet willen. Dit betekent niet dat we niet aan de slag kunnen. Het vraagt alleen wat aanpassingen.
Eén van de werkwijzen die hierbij kan helpen, is dat de volwassenen die het verhaal van het kind kennen, dit eerst uitwerken en dat dit gebruikt wordt om bij het trauma van het kind te komen. Dit wordt ook wel de verhalenmethode genoemd.
Dit kan ook bij kinderen met (een vermoeden van) een preverbaal trauma; ze kunnen het dan zelf nog niet vertellen en toch kunnen we al aan de verwerking werken.
Het is ook mogelijk om te werken zonder dat een kind uitspreekt wat er gebeurd is. Als er veel schaamte speelt en een kind het verhaal echt niet wil delen, zit het heus wel in het hoofd. Het is dan niet noodzakelijk om te vertellen wat er gebeurd is. Echter maakt dit het proces uiteraard wel ingewikkelder om uit te voeren.
Heeft u vragen of maakt u zich zorgen?
Twijfelt u of uw kind hulp kan gebruiken bij het verwerken van een ingrijpende gebeurtenis? U hoeft hier niet alleen mee te blijven lopen. Neem gerust contact op om uw situatie te bespreken en samen te kijken wat passend is.